Հայաստանի երկաթուղիների կառավարման գործընթացում Ռուսաստանին փոխարինելու երկրի իշխանությունների ցանկությունը, վատ մտածված որոշում է։ Ստեղծված համակարգը կարող է «մի գիշերվա ընթացքում փլուզվել» նման քայլից հետո։ Այդ մասին ՏԱՍՍ-ին ասել է Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուն։
«Ես դատողություններ չեմ անի այլ երկրների երկաթուղային կառավարման կոմպետենտության մասին, բայց կարող եմ վստահորեն ասել, որ քիչ հավանական է, որ որևէ այլ ընկերություն կկարողանա լիովին փոխարինել ռուսական երկաթուղային փոխադրողին, որը երկար ժամանակ արդյունավետորեն գործում է Հայաստանում՝ ամենադժվարին պայմաններում»,-նշել է Շոյգուն, և հավելել
«Վերջերս ես մեկնաբանեցի Հայաստանի՝ միջուկային հարցերով ԱՄՆ-ի հետ համագործակցության ծրագրերի շուրջ ստեղծված իրավիճակը։ Ըստ այդմ՝ մի՞թե նման, դիվանագիտական լեզվով ասած, չմտածված որոշումները չեն հանգեցնի նմանատիպ վտանգավոր փորձերի, որոնց համար ստիպված կլինեն վճարել սովորական հայ քաղաքացիները»։
Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի կարծիքով՝ գրեթե երկու տասնամյակի ընթացքում կառուցված համակարգը կարող է պարզապես փլուզվել մեկ գիշերվա ընթացքում։ «Բնականաբար, ոչ մի «բարեկամական երկիր» պատասխանատվություն չի կրի դրա համար։ Հուսով եմ, որ կարևոր որոշումներ կայացնելիս Հայաստանի ղեկավարությունը կհիմնվի բացառապես իր քաղաքացիների շահերի վրա»,-ասել է նա։
Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը նշել է, որ գրեթե 20 տարի «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ»-ը (ՀԿԵ) պատասխանատու կերպով կատարել է կոնցեսիոն պայմանագրի պայմանները, այդ թվում՝ ներդրումների հետ կապվածները։ Նրա խոսքով՝ այս ընթացքում ռուսական ներդրումները հայկական երկաթուղային համակարգում, այդ թվում՝ շարժակազմում, գնահատվում են ավելի քան 30 միլիարդ ռուբլի։
«Եվ հիմա Նիկոլ Փաշինյանն ասում է, որ հայկական երկաթուղիները ռուսական ընկերությանը հանձնելը վախեցնում է պոտենցիալ գործընկերներին, խոչընդոտում տարածաշրջանային նախագծերին, և քննարկում է հայկական երկաթուղային ցանցը և՛Ռուսաստանին, և՛ Հայաստանին բարեկամ երկրի կառավարմանը փոխանցելու փոխանցելու հարցը»,-նշել է Շոյգուն։
Նա հիշեցրեց, որ համաձայնագիրը նախատեսում է, որ «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ՓԲԸ-ն՝ որպես կոնցեսիոներ, տիրապետում, օգտագործում, կառավարում, շահագործում, պահպանում, վերանորոգում և անհրաժեշտ բարելավումներ է կատարում կոնցեսիոն ակտիվները։ «Համաձայնագրի ստորագրման ժամանակ ռուսական կողմը ստանձնեց Հայաստանի երկաթուղային համակարգի ավելի քան 1200 կոնցեսիոն անշարժ գույքի և ավելի քան 12500 շարժական ակտիվների պատասխանատվությունը», - հայտարարեց Ռուսաստանի Դաշնության Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը։
Ինչպես նշեց Շոյգուն, վերջին 20 տարիների ընթացքում կոնցեսիոն պայմանագրի շնորհիվ Հայաստանի բյուջե է մուտքագրվել ավելի քան 15 միլիարդ ռուբլի հարկերի տեսքով, և վերանորոգվել է ավելի քան 520 կմ երկաթուղի, մինչդեռ «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ՓԲԸ-ի կողմից կառավարվող ցանցի շահագործման երկարությունը կազմում է մոտավորապես 700 կմ։ «Շերեփերի հիսուն տոկոսը փոխարինվել է, իսկ ավելի քան 50 կառույց, այդ թվում՝ 38 կամուրջ և երկու թունել, վերանորոգվել և վերակառուցվել է։ Երկու տարվա վիճակագրությանը նայելով՝ պատկերը հետևյալն է. միջինում ՀԿԵ-ն տարեկան տեղափոխում է ավելի քան 500,000 ուղևոր (որոնցից մոտավորապես 360,000-ը՝ տեղական) և ավելի քան 1.6 միլիոն տոննա բեռ», -հավելել է նա, ընդգծելով, որ ընկերության ներդրումը հանրապետության տնտեսության մեջ դժվար է գերագնահատել, որ Հայաստանի կարիքների համար կարևորագույն բոլոր բեռները տեղափոխվում են ՀԿԵ-ի կողմից։
«Երկաթուղին նաև ռազմավարական դեր է խաղում՝ ապահովելով տրանսպորտային կապեր ցամաքային երկրի համար։ Այս ամենի հետևում կանգնած են մարդիկ, ընկերության աշխատակիցները։ Այսօր ընկերությունը, որպես գործատու, երաշխավորում է ավելի քան 2500 մարդու զբաղվածություն։ Ի դեպ, նրանք գրեթե բոլորը Հայաստանի բնակիչներ և քաղաքացիներ են, որոնք ստանում են բոլոր անհրաժեշտ սոցիալական նպաստները»։
Համաձայնագրի պատմությունը
Շոյգուն նշել է, որ համաձայնագիրը քննարկելիս արժե հիշել թեմայի պատմությունը և կոնցեսիային անմիջականորեն վերաբերող որոշ իրավական հարցեր։
«ԽՍՀՄ փլուզումից հետո հայկական երկաթուղային համակարգը ծանր վիճակում էր։ Ենթակառուցվածքները լրջորեն վատթարացել էին, և երկաթուղու շատ հատվածներ անգործունակ էին ձնահոսքերի և սողանքների պատճառով։ Հաշվի առնելով, որ հանրապետությունը գործնականում շրջափակման մեջ էր, բեռնափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների թիվը զգալիորեն նվազել էր։ Արդիականացման համար անհրաժեշտ էին զգալի ֆինանսական ներդրումներ, այդ թվում՝ հնացող շարժակազմի թարմացումը։ Այս պայմաններում Հայաստանի կառավարությունը հայտարարեց երկաթուղու վերականգնման մրցույթ, որը հաղթեց Ռուսաստանը», -հիշեցրել է նա և շարունակել «2008 թվականի փետրվարին Հայաստանի Հանրապետության, «Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ-ի և «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ՓԲԸ-ի («Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ-ի հատուկ ստեղծված դուստր ձեռնարկություն) միջև ստորագրվեց կոնցեսիոն պայմանագիր՝ հայկական երկաթուղային համակարգը մինչև 2038 թվականը «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ՓԲԸ-ի կոնցեսիային հանձնելու վերաբերյալ»։
